تاسیس نیروگاه خورشیدی – انرژی تجدیدپذیر

الف) نگاهی به نیروگاه های تجدید پذیر در ایران

نیروگاه های بخش خصوصی

از سال 1388 که اولین نیروگاه تجدیدپذیر غیردولتی به بهره برداری رسید تاکنون بالغ بر 374 میلیون کیلووات ساعت برق تولید شده از منابع تجدیدپذیر به شبکه تزریق و 931 میلیارد ریال بهای آن به نیروگاهها پرداخت شده است.

در نتیجه اقدامات چند سال گذشته همچنین تعداد زیادی پروژه بخش خصوصی فعال شده است. گزارشی از مجوزهای صادر شده جهت پروژه های بخش خصوصی به شرح زیر می باشد:

تا بهمن ماه 94 از میان درخواستهای ارسالی و پروانه های صادره برای احداث نیروگاههای تجدیدپذیر غیردولتی تقریباً 65 مگاوات به بهره برداری رسیده است و 465 مگاوات دارای قرارداد خرید برق می باشد.

نوع نیروگاه بادی
(MW)
خورشیدی
(MW)
زیست توده
(MW)
برق آبی کوچک
(MW)
مجموع
(MW)
ظرفیت در حال بهره برداری 53.88 0.514 10.56 0.44 65.394

فهرست نیروگاه های خورشیدی در حال بهره برداری بخش خصوصی تا پایان سال 95

ردیف نام شرکت ظرفیت MW محل احداث تاریخ شروع بهره برداری
1 آترین پارس 0.514 بیدگنه – ملارد خرداد 1393
2 پاک بنا 0.228 قم مهر 1395
3 آفتاب ماد ابریشم 7 همدان – قرخلر دی 1395
7 همدان – آق بولاغ
جمع ظرفیت MW 14.742

تا پایان سال 95 مجموع نیروگاه خورشیدی در حال بهره برداری حدود 15 مگاوات بوده است که این شرکت در نظر دارد در فاز اول احداث نیروگاه تجدیدپذیر، نیروگاهی با ظرفیت 50 مگاوات تاسیس نماید.



ب) مراحل احداث نیروگاه تجدیدپذیر

کلیه متقاضیان احداث نیروگاههای تجدیدپذیر غیردولتی کاربرگ های تکمیل شده الف و ب که نمونه آن در اسناد این شرکت موجود می باشد و فرم تعهدنامه را به همراه نامه درخواست کتبی به انضمام مستندات لازم نظیر اساسنامه، روزنامه رسمی و آگهی تغییرات ثبتی شرکت و مختصات سایت و... را سازمان انرژی های نو ارسال می نمایند تا پروانه احداث برای ظرفیت مشخص در ساختگاه معین صادر گردد.

پس از اخذ سایر مجوزهای لازم نظیر مجوز محیط زیست، اتصال شبکه و تملک زمین، قرارداد خرید برق بلند مدت با متقاضی مبادله خواهد شد تا متقاضی عملیات اجرایی دوره احداث نیروگاه را آغاز نماید. لذا مراحل انجام پروژه به شرح زیر است:

مرحله اول : تشکیل پرونده و صدور پروانه احداث

  • تحویل نامه درخواست متقاضی به همراه کاربرگهای تکمیل شده الف و ب و فرم تعهدنامه به سانا
  • بررسی غیردولتی بودن متقاضی و عدم تداخل محل پروژه با سایر طرحها و تقاضاهای قبلی در سانا
  • صدور پروانه احداث توسط سانا

مرحله دوم : اخذ مجوزها و عقد قرارداد

  • دریافت مجوز اتصال به شبکه، محیط زیست و مجوز تحویل زمین از مراجع ذیربط در همه نیروگاهها
  • مبادله قرارداد خرید برق بلند مدت با متقاضی در سانا پس از کنترل و بررسی کلیه مجوزها

مرحله سوم : دوره پیشبرد و احداث نیروگاه (پس از عقد قرارداد)

  • انجام عملیات مقدماتی و تأمین مالی پروژه در دوره پیشبرد قرارداد توسط متقاضی
  • انجام عملیات اجرایی دوره احداث نیروگاه توسط متقاضی ونظارت بر پیشرفت احداث نیروگاه توسط سانا
  • هماهنگی جهت اتصال به شبکه پس از تکمیل احداث نیروگاه (توسط سانا / مدیریت شبکه)

مرحله چهارم : دوره بهره برداری

  • شروع بهره برداری نیروگاه و تهیه صورتحساب­های ماهانه بهای برق تجدیدپذیر توسط متقاضی
  • پرداخت صورتحساب های ماهانه توسط سانا با اعمال ضرایب تعدیل و آمادگی ساعتی

فلوچارت مراحل شروع کار تا بهره برداری

فلوچارت مراحل تاسیس نیروگاه

ج) مطالعات امکان سنجی

مطالعه امکان سنجی، مطالعه ای است که قبل از آغاز عملیات اجرایی پروژه انجام و در آن توجیه پذیری یا معقول بودن اجرای پروژه بررسی می شود. یکی از مهم ترین پارامترها در این مطالعه تخمین میزان انرژی الکتریکی تولیدی نیروگاه است که در واقع منبع درآمد نیروگاه را تشکیل خواهد داد. با توجه به آنکه منبع تولید انرژی نیروگاه های تجدیدپذیر نظیر باد و آفتاب در اختیار طبیعت بوده و دسترسی دائم به آن میسر نیست، لذا تعیین میزان انرژی تولیدی سالانه نیروگاه همواره به صورت تخمین تقریبی ممکن خواهد بود. لذا در این پروژه ها مطالعه امکان سنجی و استفاده از آمار و داده¬های طولانی مدت در مورد منبع انرژی تجدیدپذیر، از اهمیت ویژه ای برخوردار خواهد بود. در دستورالعمل اجرایی ماده 62 نیز انجام مطالعه امکان سنجی در ابتدای فرآیند و در اولویت قرار گرفته است. مطالعه مزبور توسط سرمایه گذار یا متقاضی انجام می شود و کلیات یا مبانی آن باید به تایید سازمان انرژی¬های نو ایران (سانا) برسد تا مبنای صدور موافقتنامه احداث توسط معاونت برق و انرژی وزارت نیرو قرار گیرد.

مطابق ماده 3 دستورالعمل اجرایی فوق الذکر مسئولیت صحت و سقم و کفایت مطالعات امکان سنجی بر عهده متقاضی است و تایید سانا که صرفاً مطابقت طرح با مبانی بهره گیری از انرژی های تجدیدپذیر را اعلام می کند، رافع مسئولیت¬های متقاضی نخواهد بود. لذا طبیعی است که باید برای انجام مطالعه از مشاوران مطلع و صاحب صلاحیت استفاده شود.

شکل ذیل اطلس خورشید ایران می باشد که برای مشاهده شما در این تحقیق آورده شده است.

وضعیت تابش خورشید در ایران

در کل گزارش مطالعه امکان سنجی، می بایست تمام ویژگی ها و مشخصات فنی و تخصصی پروژه را از جنبه های مختلف تشریح نموده و سپس هزینه ها و درآمدهای پروژه را تخمین بزند و به روشی معمول و منطقی با یکدیگر مقایسه و توجیه پذیری پروژه را آشکار نماید. گزارش مطالعه امکان سنجی بایستی در مهلت مقرر در مجوز مطالعه امکان سنجی به سانا تحویل گردد.


معیارها و الزامات گزارش مطالعه امکان سنجی

گزارش مطالعه امکان سنجی باید در فصول جداگانه حداقل موضوعات ذیل را مورد بررسی قرار دهند:

بخش اول) شرح پروژه:

پروژه یا نیروگاه از نظر فنی باید از جنبه های زیر توصیف شده باشد:

  • محل سایت: شامل نقشه محل دقیق سایت، راه های دسترسی به سایت، بررسی مسیر حمل و نقل تجهیزات، مسیر شبکه های برق و لوله کشی های نفت و گاز و امثال آن، کلیه عوارضی ها مستحدثات موجود در داخل یا اطراف سایت و نظایر آنها – نحوه محاسبه زمین مورد نیاز نیروگاه در ادامه توضیح داده می شود.
  • مشخصات فنی نیروگاه: شامل مشخصات فنی تجهیزات و یا فرآیندهای انتخاب شده، نحوه اجرا یا نصب تجهیزات و ارتباط آنها با یکدیگر و نظایر آن.
  • چیدمان: شامل سایت پلان نیروگاه که نحوه استقرار تجهیزات و تاسیسات نیروگاه را نشان دهد، تخمین مساحت کل و مساحت مؤثر نیروگاه، تعیین انشعاب آب / برق / تلفن / گاز مورد نیاز در زمان احداث یا بهره برداری و نظایر آن – نحوه چیدمان در ادامه توضیح داده می شود.

بخش دوم) برآورد میزان تولید انرژی الکتریکی سالانه:

شامل بررسی اطلاعات و داده های موجود و مرتبط با محل ساختگاه و ارزیابی منابع انرژی، برآورد میزان انرژی الکتریکی قابل تولید سالانه از نیروگاه، تعیین پارامترهای مؤثر در انتخاب تجهیزات و نظایر آن.


بخش سوم) طرح اتصال به شبکه:

در این فصل طرح اتصال به شبکه نیروگاه و اثرات متقابل نیروگاه و شبکه بر یکدیگر بررسی می شود. بنابراین علاوه بر ارائه طرح اتصال به شبکه، انجام بررسی ها و محاسبات ذیل نیز ضروری است:

  • بررسی وضعیت شبکه های موجود و در دست احداث در مجاورت محل احداث نیروگاه (پست ها و خطوط انتقال و فوق توزیع)
  • بررسی چگونگی توزیع بار بر روی پست های شبکه های انتقال و برآورد بار برای زمان بهره برداری نیروگاه
  • بررسی فنی گزینه های پیشنهادی برای اتصال به شبکه و مقایسه اقتصادی و اولویت بندی طرحهای پیشنهادی
  • انجام مطالعات پایداری گذرای نیروگاه مورد مطالعه در حالات حداکثر بار و کم باری و هنگام بروز اتصالی بر روی خطوط مهم شبکه.
  • مطالعات اتصال کوتاه به منظور محاسبه حداکثر سطح اتصال کوتاه روی شینه (busbar) پست های شبکه به منظور انتخاب قدرت قطع کلیدهای آنها.

لازم به توضیح است با توجه به اینکه تایید کننده نهایی طرح اتصال و مرجع صدور مجوز اتصال به شبکه شرکت توانیر یا شرکت برق منطقه ای ذی ربط می باشد، لذا لازم است انجام این مطالعات با هماهنگی و استفاده از معیارها، اطلاعات و داده های مورد تایید ایشان صورت گیرد.


بخش چهارم) ارزیابی زیست محیطی:

اثرات نیروگاه بر محیط زیست باید قبل از اجرای نیروگاه بررسی شود. اگر چه نیروگاه های برق تجدیدپذیر معمولا دوستدار محیط زیست هستند، لکن نکاتی نظیر سر و صدا (noise) و رعایت فاصله از مناطق مسکونی و همچنین بلا اشکال بودن محل اجرای پروژه از دیدگاه زیست محیطی از جمله مواردی هستند که در طراحی نیروگاه به توجه و دقت نیاز دارند. از آنجا که صدور مجوز محیط زیست توسط سازمان حفاظت محیط زیست کشور انجام می شود، لذا این فصل از گزارش را باید با هماهنگی آن سازمان تهیه شود.


بخش پنجم) بررسی اقتصادی:

پس از روشن شدن کلیه جزئیات فنی و طراحی مفهومی نیروگاه، متقاضی باید هزینه ها و درآمدهای پروژه پیشنهادی خود را به روش های معمول و استاندارد اقتصاد مهندسی محاسبه نموده و توجیه پذیری اقتصادی طرح را اثبات نمایید. اگر چه نرخ خرید برق وزارت نیرو از نیروگاههای تجدیدپذیر قبلا تعیین شده است و نتایج بررسی اقتصادی پروژه، این نرخ ها را تغییر نخواهد داد، لکن از اجرای پروژه ای که توجیه اقتصادی ندارد جلوگیری خواهد شد.

تحلیل اقتصادی پروژه باید شامل بررسی و تفکیک هزینه های سرمایه گذاری، تعمیرات و نگهداری، سرمایه در گردش و میزان درآمد سالانه در طول عمر نیروگاه، محاسبه ارزش حال، نرخ و دوره بازگشت سرمایه و نظایر آن می باشد.


بخش ششم) برنامه زمان بندی:

در پایان گزارش مطالعه امکان سنجی باید برنامه زمان بندی اجرای پروژه ارائه شود. این برنامه زمان بندی در مراحل بعدی از جمله هنگام صدور پروانه احداث و انعقاد قرارداد خرید برق مورد استناد قرار خواهد گرفت. زمان شروع در برنامه زمان بندی زمان انعقاد قرارداد خرید برق و کل مدت آن شامل سه دوره ذیل خواهد بود:

  • دوره پیشبرد (شامل فعالیت های مقدماتی نظیر عقد قراردادهای پیمانکاری جهت خرید تجهیزات یا اجرای پروژه و قطعی کردن نحوه تامین مالی)
  • دوره احداث نیروگاه (از آغاز فعالیت های اجرایی تا راه اندازی نیروگاه)
  • دوره بهره برداری (بعد از راه اندازی نیروگاه)

شکل ظاهری گزارش و تعداد نسخ:

تمام صفحات و پیوست های گزارش باید دارای شماره صفحه بوده و توسط متقاضی و مشاور وی (انجام دهنده مطالعه و تهیه کننده گزارش) ممهور شده باشد. در ابتدای گزارش و قبل از شروع فصول اصلی، باید خلاصه مدیریتی گزارش آورده شود. نسخ تحویلی باید شامل یک نسخه لوح فشرده و حداقل یک نسخه چاپی باشد.



زمین مورد نیاز جهت تاسیس نیروگاه خورشیدی:

ردیف شرح مساحت مورد نیاز (S) توضیحات
1 برای میدان خورشیدی S1= 2 Hect/MW بر اساس مساحت پانل معادل 10 m2/kW و ضریب 2 جهت فواصل بین ردیف های پانل های در نظر گرفته شده است.
2 برای پست و نیروگاه و تاسیسات جانبی ولتاژ پست: KV 400 S2= 8 Hect

الف- منظور از تاسیسات جانبی تاسیساتی نظیر ساختمان اداری و کنترل سوله برای انبار و کارگاه و امثال آن است که جهت نگهداری و بهره برداری نیروگاه مورد نیاز می باشد.

ب- در تخصیص زمین، عمده ترین مورد از موارد فوق مربوط به احداف پست نیروگاه است. در صورتیکه نیروگاه نیاز به احداث پست توسط متقاضی نداشته باشد برای سایر تاسیسات نهایتا 25 درصد مقادیر ذکر شده کفایت می نماید.

ولتاژ پست: KV 230 S2= 4 Hect
ولتاژ پست: KV 132 یا 63 S2= 1 Hect
مجموع مساحت مورد نیاز S = S1 + S2

شایان ذکر است:

  • در مقادیر جداول فوق فضای سبز درنظر گرفته نشده است.
  • لازم است قبل از واگذاری قطعی مجدداً از وزارت نیرو (توانیر یا سازمان انرژی های نو ایران) درخصوص پیشرفت واقعی احداث نیروگاه استعلام یا تاییدیه اخذ شود.


نحوه چیدمان

سایت پلان (شماتیک) یک نیروگاه فتوولتایی

سایت پلان (شماتیک) یک نیروگاه فتوولتایی

سایت پلان (شماتیک) یک نیروگاه خورشیدی حرارتی

سایت پلان (شماتیک) یک نیروگاه خورشیدی حرارتی


د) تعرفه های خرید برق تضمینی

مستندات قانونی: مصوبه شماره 370732/100 مورخ 8/5/91 شورای اقتصاد، مواد 44، 61 و 62 قانون اصلاح الگوی مصرف انرژی، ماده 62 قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت، بندهای (الف)، (د)، (هــ) و (ز) ماده 1 قانون تاسیس وزارت نیرو و مواد 7 و 12 قانون سازمان برق ایران – مصوبه وزیر محترم نیرو مورخ 30/4/94 در اجرای وظایف قانونی وزارت نیرو، تعرفه خرید تضمینی برق به تفکیک انواع نیروگاه تجدیدپذیر و پاک در سال 94 و 95 به شرح زیر بوده است:

ردیف نوع فناوری تعرفه خرید تضمینی برق (ریال بر کیلووات ساعت) سال 94 تعرفه خرید تضمینی برق (ریال بر کیلووات ساعت)سال 95
1 زیست توده – لندفیل 2900 2700
زیست توده – هضم بی هوازی 3150 3500
زیست توده – زباله سوز 5870 3700
2 مزرعه بادی با ظرفیت بیش از 50 مگاوات 4060 3400
مزرعه بادی با ظرفیت 50 مگاوات و کمتر 4970 4200
3 مزرعه خورشیدی با ظرفیت بیش از 10 مگاوات 5600 3200
مزرعه خورشیدی با ظرفیت 10 مگاوات و کمتر 6750 4900
4 زمین گرمایی (شامل حفاری و تجهیزات) 5770 4900
5 توربین های انبساطی 1800 -
6 بازیافت تلفات در فرآیندهای صنعتی 3050 2900
7 برق آبی کوچک 10 مگاوات و کمتر 3700 2100
8 سایر انواع تجدیدپذیر به جز برق آبی کوچک 4873 1500

قراردادهای خرید تضمینی برق از نیروگاه های موضوع این ابلاغیه به جز نیروگاه های موضوع ردیف های 5، 6 و 7 برای یک دوره بیست ساله با تعرفه های یاد شده منعقد می گردد که مبلغ تعرفه تا پایان دوره قرارداد مطابق تبصره 3 ماده 3 مصوبه شورای اقتصاد تعدیل می شود. همچنین مبلغ تعرفه برای کلیه نیروگاه ها موضوع این بند به جز نیروگاه های بادی موضوع ردیف 2، از ابتدای ده ساله دوم تا پایان دوره قرارداد بعد از تعدیل قیمت سالانه در 0.7 ضرب می شود.